به گزارش گروه ترجمه خبرگزاری حوزه، صبیح صبیح، جامعه‌شناس و پژوهشگر وابسته به مؤسسه پژوهش‌های جهان عرب و مدیترانه (IREMAM)، در مقاله‌ای با عنوان «دانشگاه استعمارزده؛ میان نابودی دانش در فلسطین و انکار استعمارمندی در فرانسه» که در وب‌سایت «Contretemps» منتشر شده، ابعاد تخریب نظام آموزشی فلسطین و نقش نهادهای دانشگاهی در بازتولید یا به چالش کشیدن روایت‌های استعماری را بررسی کرده است.
تخریب نظام آموزشی؛ فراتر از ویرانی ساختمان‌ها
صبیح با اشاره به گزارش‌های منتشرشده از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ درباره تخریب نظام‌مند نظام آموزشی غزه، از اصطلاحاتی همچون «مدرسه‌کُشی»، «آموزش‌کُشی» و «معرفت‌کُشی» یاد می‌کند؛ مفاهیمی که به باور او، علاوه بر نابودی مدارس و دانشگاه‌ها، به از میان رفتن شرایط لازم برای شکل‌گیری اندیشه مستقل فلسطینی اشاره دارند.
این پژوهشگر با استناد به آمارهای مطرح‌شده در مقاله، از کشته‌شدن هزاران دانش‌آموز، دانشجو و استاد دانشگاه، تخریب دانشگاه‌های غزه و محرومیت حدود ۶۰۰ هزار کودک از تحصیل سخن گفته است.
او همچنین به تخریب دانشگاه الاسراء اشاره می‌کند؛ دانشگاهی که به گفته نویسنده، پس از ۷۰ روز استفاده ارتش اسرائیل از محوطه آن به‌عنوان پایگاه نظامی و مرکز بازداشت و بازجویی، در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۴ با انفجاری کنترل‌شده ویران شد. پیش از تخریب ساختمان نیز بیش از سه هزار اثر تاریخی از موزه این دانشگاه مصادره شده بود.
دانشگاه فلسطین؛ هدفی برای محو حافظه تاریخی
نویسنده با بازگشت به تاریخ فلسطین، تخریب مراکز علمی و فرهنگی را بخشی از روندی طولانی می‌داند که به باور او، از محو اسناد، کتاب‌ها و آثار تاریخی فلسطینیان تا محدودیت‌های تحصیلی و بازداشت دانشجویان امتداد یافته است.
او با اشاره به تجربه شخصی خود در دانشگاه بیرزیت، از بازرسی‌های مکرر دانشجویان در ایست‌های بازرسی، بازداشت و محرومیت از تحصیل سخن می‌گوید و معتقد است دانشگاه فلسطینی به دلیل نقش آن در تولید دانش، شکل‌دهی به روایت ملی و حفظ حافظه تاریخی، در معرض فشار قرار دارد.
صبیح همچنین با استناد به پژوهش‌هایی درباره دانشگاه‌های اسرائیل، مدعی است برخی از این نهادها علاوه بر همکاری با ساختارهای نظامی و امنیتی، در تولید گفتمان‌هایی نقش دارند که به توجیه سیاست‌های استعماری و انکار موجودیت و تاریخ فلسطینیان کمک می‌کنند.
انتقاد از انکار استعمار در دانشگاه‌های فرانسه
بخش دیگری از مقاله به آنچه نویسنده «انکار استعمارمندی» در فضای دانشگاهی فرانسه می‌نامد، اختصاص دارد. صبیح معتقد است بخشی از محافل علمی این کشور از به‌کارگیری الگوی استعمار برای تحلیل مسئله فلسطین و بررسی ساختار سیاسی اسرائیل خودداری می‌کنند؛ درحالی‌که این رویکرد در میان شماری از پژوهشگران فلسطینی و محافل دانشگاهی انگلیسی‌زبان مورد توجه قرار دارد.
او در همین زمینه به مناقشات دانشگاهی پیرامون تحلیل‌های دیدیه فسن درباره وضعیت غزه و نیز تداوم برخی همکاری‌های دانشگاهی میان مؤسسات فرانسوی و دانشگاه‌های اسرائیلی اشاره می‌کند و این موارد را نشانه‌ای از محدودیت بحث انتقادی درباره استعمار و فلسطین می‌داند.
ضرورت احیای استقلال و کارکرد انتقادی دانشگاه
این جامعه‌شناس فلسطینی در بخش پایانی مقاله، نسبت به محدودشدن استقلال معرفت‌شناختی دانشگاه‌ها هشدار می‌دهد و معتقد است دانشگاهی که نتواند مستقل از فشارهای سیاسی و نهادی به بررسی مسائل بپردازد، از ایفای نقش انتقادی خود بازمی‌ماند.
او همچنین تأکید می‌کند مبارزه با یهودستیزی نباید به ابزاری برای بی‌اعتبارکردن مطالبات فلسطینیان یا جلوگیری از نقد سیاست‌های دولت اسرائیل تبدیل شود.
صبیح در پایان، از پژوهشگران، استادان، هیئت‌های تحریریه و مدیران دانشگاهی می‌خواهد زمینه گفت‌وگویی عمیق و آزاد درباره مسئله فلسطین و تاریخ استعمار را فراهم کنند و کارکرد انتقادی دانشگاه را در برابر بی‌عدالتی و انکار واقعیت احیا سازند.
نظر شما